Sunday, August 8, 2010

NHIỀU TÁC GIẢ * TẢN ĐÀ CHỐNG THAM NHŨNG

BÙI MINH QUỐC

80 năm trước, năm 1927, nhà thơ Tản Đà cho đăng trên An Nam tạp chí số 8/1927 bài thơ" Xem tiểu thuyết “Tờ chúc thư” cảm đề". Có lẽ đây là bài thơ đầu tiên trong văn chương chữ quốc ngữ trực diện chống tham nhũng ở nước ta.

Nha tho Tan Da chong tham nhung

Xem tiểu thuyết “Tờ chúc thư” cảm đề

Thật có hay là mắc tiếng oan

Kém năm trăm nữa đủ ba ngàn!

Hơi đồng đã sạch mồm quan lớn

Mặt sắt còn bia miệng thế gian

Cũng bởi thằng dân ngu quá lợn

Cho nên quân nó dễ làm quan

Đào mà đào được nên đào mãi

Mềm cứng bây giờ đất Vĩnh An.

Đất Vĩnh An mà Tản Đà nói ở đây là tỉnh Vĩnh Yên. Cái chữ “đào” mà cụ cứ day đi day lại ở câu 7 là vừa để tả cái động tác đục khoét lì lợm, vừa để khéo vạch mặt chỉ tên một gã quan chức họ Đào khét tiếng tham nhũng đương thời: Đó là Tuần phủ Vĩnh Yên.

Đầu đuôi thế này: Nhân một vụ kiện tranh chấp gia tài, Tuần phủ Vĩnh Yên lúc đó đã ăn của đút hai ngàn rưởi đồng. Bạn có tưởng tượng nổi hai ngàn rưởi đồng vào thời đó lớn nhỏ cỡ nào không?

Hãy đọc đoạn sau đây trong cuốn “Giấc mộng con” của Tản Đà: “Một trăm đồng bạc của ông khách đưa cho tôi hôm ấy, ngày hôm sau đem trả nợ tiền hành phí đi vay cùng là chi tiêu về hai chỗ nhà thuê ở làng Sa La, tỉnh Hà Đông, tất cả hết đi 50 đồng, còn 50 đồng để tổ chức báo quán” (Nhân tiện ghi chú thêm, ông khách đó chỉ là một người bạn mới quen, do quý trọng tài đức của Tản Đà mà đã hào phóng giúp thi sĩ một cách vô tư).

Qua sự Tản Đà chi tiêu một trăm đồng cho một việc lớn là trả nợ và ra báo (chính là tờ An Nam tạp chí) như vậy cũng đủ cho thấy hai ngàn rưởi đồng là số tiền to đến cỡ nào!

Từ vụ ăn của đút ghê gớm như thế, Tản Đà đã gợi ý cho Ngô Tiếp viết tiểu thuyết “Tờ chúc thư” nói về vụ ấy đem xuất bản, rồi lại có thơ như trên. Có lẽ đây là bài thơ đầu tiên trong văn chương chữ quốc ngữ trực diện chống tham nhũng ở nước ta. Mà chống rất quyết liệt, rất sâu sắc.

Quyết liệt vì miêu tả hành vi, diện mạo kẻ tham nhũng rất sinh động lại vạch mặt chỉ tên hắn đến nơi đến chốn, người đọc biết ngay hắn là thằng nào, là thằng Đào ấy đấy, mà cũng là cả cái bè lũ chuyên nghề đào khoét của dân.

Sâu sắc vì chỉ với hai câu thơ giản dị đầy thương đầy giận, Tản Đà đã chỉ ra một vấn nạn vô cùng nặng nề và dai dẳng của dân tộc: Ấy là mối quan hệ giữa dân trí với nạn quan tham lại nhũng: Cũng bởi thằng dân ngu quá lợn/Cho nên quân nó dễ làm quan.

Cuốn tiểu thuyết của Ngô Tiếp bây giờ chẳng mấy ai còn nhớ, nhưng những vần thơ của Tản Đà sau gần 80 năm đọc lại vẫn thấy nóng bỏng tính thời sự.

Bùi Minh Quốc



http://vietbao.vn/Van-hoa/Nha-tho-Tan-Da-chong-tham-nhung/70101052/181/


Tản Đà chống tham nhũng

KHUYẾT DANH

Người Lao Động -

Nhớ và nghĩ về nhà thơ vùng núi Tản sông Đà, ta thường có ấn tượng rất sâu về tính đa dạng của tiếng nói nghệ thuật đặc sắc trong thơ ông.

Tản Đà không cần giấu giếm “cái tôi ngông”, “cái tôi hưởng lạc”, song không ít bài thơ khác đậm chất trữ tình công dân của ông đã chân thành ca ngợi các anh hùng cứu quốc hoặc trăn trở về bức dư đồ rách nhằm lưu ý độc giả thực trạng đất nước, qua đó nhắn gởi mọi người không quên trách nhiệm với dân tộc: Non sông thề với hai vai/ Quyết đem bút sắt mà mài lòng son/ Dư đồ rách nước non tô lại/ Đồng bào xa trai gái kêu lên... (Xuân sầu).

Những ý tình tha thiết như thế chứng tỏ thơ Tản Đà đã cắm rễ rất sâu vào hồn dân tộc. Cũng chính từ căn nguyên này, nhà thơ của chúng ta lại có thêm một nguồn cảm hứng lạ: Cảm hứng phê phán.

Với tư cách người viết báo, Tản Đà cộng tác với hàng chục tờ báo có tên tuổi khắp Trung – Nam - Bắc, viết trên nhiều chuyên mục trong suốt hai thập niên. Vì thế, Tản Đà không xa lạ với thời sự của đời thường và ông không ngần ngại chĩa ngòi bút thơ đả kích vào những lối sống, cách hành xử lố lăng, kệch cỡm của các quan lại phong kiến cao cấp lúc đó, như: Từ Đạm - tuần phủ Ninh Bình, Đào Trọng Vận- tuần phủ Vĩnh Yên...

Thế nhưng, nhiều độc giả hơn 80 năm trước đã ngạc nhiên và khâm phục khi đọc Cảm đề, bài thơ rất lạ của Tản Đà đăng trên An Nam tạp chí số 9 năm 1927. Ngạc nhiên về đề tài, về việc tác giả nắm bắt sự việc chính xác từ bản chất và khâm phục vì thái độ dũng cảm quyết liệt của nhà thơ: Thái Bình chưa dứt tiếng kêu oan/ Lại tiếng kêu trời ở Nghệ An/ Một phủ Anh Sơn trong mấy tháng/ Mà tay Phan Tử lấy ba ngàn/ Cũng phường dối nước, quân ăn cắp/ Cũng lũ tàn dân, giống hại đàn/ Lạnh lẽo hơi sương tòa tạp chí/ Lệ ai dàn dụa với giang san.

Cảm đề viết theo thể Đường luật thất ngôn bát cú. Ở đây, không có gì phải băn khoăn về phương diện niêm luật của bài thơ, mọi quy định đã được bảo đảm một cách nhuần nhị, tự nhiên. Đáng chú ý là tình của tác giả và ý của bài thơ.

Hai câu phá đề và thừa đề (1-2), Tản Đà không nói vòng vo mà đề cập trực tiếp nỗi đau khổ của nhân dân. Bà con Thái Bình kêu oan, tiếp luôn dân chúng Nghệ An kêu trời, đều từ tệ nạn tham nhũng của bọn quan lại. Cặp câu thực (3-4) vẫn một cách nói trực diện, cụ thể như thế: Tản Đà nêu rõ địa chỉ - phủ Anh Sơn, chỉ đích danh kẻ tham nhũng - Phan Tử và mức độ hà lạm của hắn - đút túi ba ngàn (đồng). Cuối những năm 1920, món tiền này to lắm. Giá một tạ gạo chỉ xấp xỉ 2 đồng, tức tên tri phủ Phan Tử đã nuốt gọn 1.500 tạ gạo - số lương thực đủ nuôi hơn 10.000 dân trong một tháng!

Cặp câu luận (5-6) là lời luận tội bi phẫn, quyết liệt của nhà thơ – ủy viên công tố nhân dân. Quyết liệt từ thái độ đến ngôn từ. Sự việc, đối tượng được gọi đúng tên của nó. Và, cảm thấy một cụm từ không đủ cực tả, không thể nói hết sự tức giận chính đáng của mình, ông dùng tới bốn: phường dối nước, quân ăn cắp, lũ tàn dân, giống hại đàn. Thật đích đáng ! Nếu không nắm vững bản chất vấn đề và không có tinh thần dũng cảm, làm sao Tản Đà lại có thể có những vần thơ tố cáo, luận tội nảy lửa như thế?

Cặp câu kết (7-8) tiếp tục làm người đọc sửng sốt. Giọng thơ mềm hẳn đi, 14 chữ như đẫm nước mắt. Nhà thơ từng khiến không ít độc giả tưởng như chỉ nghĩ về lối Thiên Thai, tiên cảnh hóa ra lại gắn bó vô cùng với cuộc sống lầm than đau khổ của đồng bào mình, với quê hương đất nước mình. Một bài thơ, hai giọng điệu, mới nhìn tưởng như ngược nhau nhưng hóa ra rất nhất quán và làm rõ vẻ đẹp của hồn thơ Tản Đà.

Hơn 80 năm qua đi, Cảm đề vẫn đậm chất thời sự. Tinh thần yêu nước thương dân, căm hận đến mức ghét cay ghét đắng ghét vào tận tâm những kẻ tham nhũng đục khoét, bóc lột nhân dân của Tản Đà vẫn đáng cho chúng ta trân trọng.

http://www.baomoi.com/Info/Tan-Da-chong-tham-nhung/152/3866410.epi

No comments: