Wednesday, March 20, 2013

NGUYỄN THIÊN -THỤ * TẠP CHÍ SÁNG TẠO


 TẠP CHÍ SÁNG TẠO

NGUYỄN THIÊN -THỤ 
 
 
 
 
Hiệp định Genève ký ngày 20-7-1954 đã kết thúc chiến tranh kéo dài mười năm, và chia  đôi Việt Nam. Những người miền Bắc không muốn ở lại với ngọn cờ đỏ thì đành bỏ quê hương mà vào Nam. Một số thanh niên, sinh viên Hà Nội di cư vào Nam Họ dựng lều tại sân  Khám Lớn. 
Nhóm sinh viên này có một tờ báo sinh viên tên là Lửa Việt. Họ gồm có Trần Thanh Hiệp, Nguyễn Sĩ Tế, Thanh Tâm Tuyền,  Doãn Quốc Sỹ, Lữ Hồ, Quách Thoại, Duy Thanh,  Ngọc Dũng. Chính tờ Lửa Việt đã nhận được truyện ngắn nhan đề Đêm giã từ Hà Nội ký tên Mai Thảo. Đây là một truyện ngắn hợp thời đại nhất, hợp tâm lý của những kẻ phải giã từ Hà Nội mến yêu. Đặc biệt là lối hành văn của tác giả rất đặc biệt. Nó giống văn phong Nguyễn Tuân. Từ tờ báo sinh viên, họ lập thành một tờ nguyệt san, lấy tên là Sáng Tạo. 



Người chủ biên là Mai Thảo , quản lý là Đặng Lê Kim, tòa soạn tại 133B Ký Con, Sài Gòn. Nhóm này về sau càng có nhiều người gia nhập. Tô Thùy Yên, Thái Tuấn, Cung Trầm Tưởng, Nguyên Sa, Dương Nghiễm Mậu, Mai Trung Tĩnh, Trần Lê Nguyễn, Võ Phiến, Trường Dzi, Trần Lê Nguyễn, Thao Trường, Vĩnh Lộc, Nguyễn Đức Sơn, Vương Linh, Vương Tân. . .  . 
Họ là những người trẻ, mang vào Nam một nền văn hóa và một ý thức hệ mạnh mẽ vì chính ý thức hệ này đã thúc đẩy họ từ bỏ cộng sản và di cư vào Nam. Họ cũng muốn xây dựng một nền văn hóa mới. Đấy là hành trang và vũ khí của những người trai trẻ của thời đại này.

Sáng Tạo ra đời tháng 10- 1957, khoảng 31 số (số 31 tháng 9-1959). Sáng Tạo bộ mới ra đời tháng 7- 1960, và đóng cửa sau khi ra được khoảng 4, 5 số. Sáng Tạo trước hết là một tạp chí văn học nghệ thuật,  chủ trương văn nghệ tự do và đổi mới văn nghệ. Họ là những người Bắc di cư, có người đã sống và hoạt động trong chiến khu Việt Minh. Họ đã bị cộng sản khống chế mọi thứ tự do, trong đó có tự do sáng tác. Cũng như Trần Dần và các văn nghệ sĩ quân đội và dân chính, họ hết sức phản đối văn nghệ chỉ huy.Một số trong Sáng Tạo là người Trung, người Nam là những người trẻ tài hoa, muốn xây dựng một nếp sống mới và nền văn học, nghệ thuật mới.  Trong bài  Chúng ta hình thành văn nghệ mới, Trần Thanh Hiệp viết:

Chúng ta không muốn ở đây có mặt những

‘’ chính trị viên văn nghệ’’. Tôi không muốn là một nhà đạo đức bàn chuyện’’ văn dĩ tải đạo’’. Câu chuyện văn nghệ nên trả về cho những người văn nghệ .  .   .  . Có thể lướt qua, không bàn nhiều về nhiều về thứ văn nghệ giai cấp . Vì rằng những người đề xướng văn nghệ giai cấp là những người gian lận, những người làm trò ảo thuật.. Mọi tính tự ‘’tùy viên’’: tiến bộ, xã hội, khoa học, hiện thực v. v. . chỉ là những lời thế bạc ! (ST  21, 6-1958, 11).

Trần Thanh Hiệp , Mai Thảo và Thanh Tâm Tuyền muốn học hỏi văn chương và triết học Tây phương để làm giàu cho học thuật và tư tưởng nước nhà. Trần Thanh Hiệp viết:

Văn nghệ Tây phương phong phú về thể nghiệm, về biến thái. Con người trong đó được trình bày qua khắp các khía cạnh.  .   .  Nhưng có lẽ bổ ích nhất cho chúng ta là sự bổ túc của văn nghệ Tây phương hiện kim, đánh dấu một chuyển hướng lớn (ST  21, 6-1958, 13).

Sáng Tạo đã đạt được nhiều thành tích lớn:

1. Sáng Tạo tập họp được một số tài năng .Ngoài những người trong ban biên tập như Doãn Quốc Sỹ, Duy Thanh, Mai Thảo, Nguyễn Sỹ Tế, Thái Tuấn, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, và Trần Thanh Hiệp, còn có các cộng tác viên. như  Cung Trầm Tưởng, Nguyên Sa, Dương Nghiễm Mậu, Mai Trung Tĩnh, Võ Phiến, Trường Dzi, Trần Lê Nguyễn, Thao Trường, Vĩnh Lộc, Nguyễn Đức Sơn, Viên Linh, Vương Tân, Lý Hoàng Phong, Thạch Trân, Hoàng Bảo Việt, Tô Kiều Ngân, Phạm Nguyên Vũ . .  . Những người này hoạt động hữu hiệu trong thời gian đó và còn là nòng cốt trong nền văn học nghệ thuật 1960- 1975 và văn học Việt Nam hải ngoại. Những người này , đa số giỏi hai ba bộ môn. Mai Thảo, Trần Thanh Hiệp , Duy Thanh là nhà văn cũng là nhà thơ. Nguyên Sa viết truyện, làm thơ và biên khảo.

2. Sáng Tạo đã hoạt động thành công trên nhiều bộ môn:

( 1).Về  khảo luận:

Nguyên Sa, Nguyễn Sỹ Tế, Lê Huy Oanh, Lữ Hồ, Lê Văn Siêu. Họ nghiên cứu văn học Việt Nam, văn học quốc tế, và triết học, nhất là tư tưởng  Hiện Sinh. Tư tưởng Hiện Sinh đã ảnh hưởng sâu xa đến nhóm Sáng Tạo. Thơ Thanh  Tâm Tuyền, Duy Thanh, Tô Thùy Yên; tiểu thuyết của Mai Thảo đều phản chiếu tư tưởng Hiện Sinh.

(2). Về hội họa: Thái Tuấn, Duy Thanh,Ngọc Dũng, Tạ Tỵ.

(3).Về âm nhạc: Lê Cao Phan, Cung Thư, Nguyễn Phụng.

(4).Về truyện dài, truyện ngắn: bộ môn này rất phong phú: Doãn Quốc Sỹ, Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Duy Thanh, Dương Nghiễm Mậu, Trường Dzi, Người Sông Thương, Võ Phiến, Thanh Nam, Trần Thanh Hiệp. Thạch Trân, Tạ Ty, Lôi Tam.   Các tác phẩm của Sáng Tạo có những nhân vật và sự kiện mới. Họ là những nhân vật thực trong cuộc sống, là những người Bắc di cư vào Nam, là những phụ nữ miền Nam phải làm gái trong những xóm nghèo, là những thợ thuyền trong xóm lao động, là những người lính từ mặt trận trở về. Họ khác với những nhân vật của Nhất Linh, Hồ Biểu Chánh  hay Hồ Hữu Tường.

Những truyện dài, truyện ngắn của Doãn Quốc Sỹ, Mai Thảo, Duy Thanh, Thanh Tâm Tuyền mang nỗi nhớ thương đất Bắc. Đặc biệt những tác phẩm của Doãn Quốc Sỹ mang tính chất chống cộng.

(5).Về thi ca:

Nguyên Sa, Cung Trầm Tưởng, Trần Da Từ, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, Duy Thanh, Vương Tân, Hoàng Bảo Việt, Phạm Nguyên Vũ.  Về thơ, nhóm Sáng Tạo, nhất là Thanh Tâm Tuyền, đã cổ vũ cho loại thơ tự do và thơ xuôi.  Họ có những ý kiến, những tư tưởng về thi ca.

Trong bài Nói chuyện về thơ bây giờ, Thanh Tâm Tuyền đề cao phái Siêu Thực:

Thơ bây giờ là một sự xáo trộn ngôn ngữ. Ta phải ghi nhận công của phái Siêu Thực Tây phương đối với ngôn ngữ. Khi tôi làm thơ, ngoài mối ám ảnh chung về tư tưởng đức lý nói trên, còn theo đuổi một mối ám ảnh về ngôn ngữ.. Nhà thơ còn đóng một vai trò trong đời sống ngôn ngữ dân tộc. Nhà thơ tầm thường là thợ ngôn ngữ. Có tài là kẻ sáng chế ngôn ngữ  ( ST số 2 bộ mới, tháng 8-1960, 4.).

Thanh Tâm Tuyền còn cho rằng Hình thức không quan trọng ( tr.6).          Thanh Tâm Tuyền chê bai Vũ Hoàng Chương vì thơ Vũ Hoàng Chương không còn là  ngôn ngữ bây giờ.. Thơ Vũ Hoàng Chương bây giờ do đó chỉ là sử dụng khéo léo những xác chữ, mà đời sống đã đi mất (9).

Lê Huy Oanh có ý kiến khác Thanh Tâm Tuyền:

Ngôn ngữ trong thơ của các thi sĩ tiền chiến như Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan  Viên, Hàn Mặc Tử.  .  . chưa hẳn đã hoàn toàn lỗi thời (9).

Trong bài Nỗi buồn trong thơ hôm nay, Thanh Tâm Tuyền cho rằng thơ mới là thơ phá thể, song ‘’thơ hôm nay không dừng lại ở thơ phá thể, thơ hôm nay là thơ tự do’’ (ST 31, 9-1059,1). Thanh Tâm Tuyền  đã cho biết rằng hiện tại, người đọc không ủng hộ thơ tự do và thơ xuôi, nhưng trong tuơng lai, họ sẽ thay đổi quan niệm. Ông viết:

Tôi nghĩ rằng điều làm cho người đọc xa lạ với thơ hôm nay không hoàn toàn vì hình thức tự do của nó.Thơ không vần, không điệu,  thơ xuôi nếu quả thật là thơ -  nghĩa là đạt đến ngôn ngữ mầu nhiệm, không chỉ chuyên chở ý tưởng mà còn ám ảnh vang vọng mãi trong tâm hồn  -   thì sớm muộn người đọc cũng tìm thấy và quen dần với một thứ nhịp điệu đơn giản rất gọn (ST 31, 9-1959,1).

Đa số nhà thơ trên Sáng Tạo đã làm thơ xuôi. Nhưng một thời gian sau, người đọc vẫn thờ ơ với Thanh Tâm Tuyền và Tôi Không Còn Cô Độc của ông. Chính các thi sĩ trong Sáng Tạo cũng đã hạ bớt nhiệt tình với thơ xuôi.

Sáng Tạo đã cố gắng làm mới thi ca Việt Nam, và đã làm giàu cho tiểu thuyết Việt Nam với những sắc thái mới mẻ và sát với đời sống thực hơn. Sáng Tạo chỉ tồn tại vài năm, không lâu dài như Đông Dương, Nam Phong và Tự Lực Văn Đoàn với Phong Hóa và Ngày Nay, song cũng đạt nhiều thành tích, làm cho văn học miền Nam thêm khởi sắc. So với các tạp chí đương thời, Sáng Tạo quả là Thái Sơn, Bắc Đẩu trên nền trời văn học Việt Nam.

Trong Sáng Tạo có những người hiểu biết sâu xa như Lê Huy Oanh, nhưng Thanh Tâm Tuyền,  Duy Thanh thì quá khích, đã phủ nhận giá trị thơ tiền chiến.[1] Thanh Tâm Tuyền đã quá tin vào thơ xuôi mà không biết rằng tại Tây phương, thơ xuôi cũng như tân tiểu thuyết chỉ là nhất thời. Ông chỉ trích Vũ Hoàng Chương và các thi sĩ tiền chiến, đồng thời ca tụng anh em cùng nhóm. Thế Uyên đã không đồng ý với Sáng Tạo về thái độ làm ầm ĩ  về Nhất Linh ‘’tiền chiến’’, và về cái thái độ bắt đầu xây dựng văn nghiệp bằng cách phủ nhận tất cả quá khứ  ( Nhật Thịnh, Chân Dung Nhất Linh, 160).

Ngày xưa, Phong Hóa cũng đã phạm lỗi công kênh nhau và công kích các bậc tiền bối lẫn những văn thi sĩ đương thời. Thiết tưởng,  nhà thơ, nhà văn nên cố gắng làm hết sức mình, sau này độc giả và dư luận sẽ phê phán, không nên nâng mình mà hạ người. Đó là tài hoa và đạo đức của văn nghệ sĩ chân chính.

Trong khoảng thập niên 60, thời gian  Sáng Tạo đóng cửa, nhiều tạp chí khác ra đời như Văn Nghệ, Hiện Đại . Những chủ nhiệm, chủ bút và các cộng tác viên của các tạp chí này đều đã viết cho Sáng Tạo. Và những tạp chí này đều là tạp chí văn nghệ, chủ trương gần giống với Sáng Tạo. Bàn về tạp chí Sáng Tạo, Tạ Tỵ viết:

Có nhiều người nói tờ Sáng Tạo ra đời được là do quỹ nọ quỹ kia.  Việt cộng, Hồ Chí Minh sống còn nhờ vào tiền bạc, vũ khí của
đệ tam quốc tế thì cũng vậy thôi. Riêng tôi không cần biết, tôi chỉ biết mục đích của nó chống cộng và phục vụ văn hóa văn nghệ là đủ. Phải thừa nhận Sáng Tạo đã có công khai phá, mở ra một chân trời mới cho hướng đi của văn nghệ. Nó không công nhận những giá trị cũ, tự nó hình thành những công trình do sự đóng góp của nhóm anh em đồng chí hướng. 
Nó đã mở đường cho nhiều nhà văn, nhà thơ trẻ, nổi bật nhất là Dương Nghiễm Mậu, Nguyên Sa (Những Khuôn Mặt Văn Nghệ Đã đi Qua Đời Tôi. 210)

Văn Nghệ là một nguyệt san văn nghệ, do Đoàn Tường chủ nhiệm , bút hiệu Lý Hoàng Phong, là anh ruột của Quách Thoại ( Đoàn Thoại), Ngọc Dũng làm thơ ký. Số đầu ra mắt độc giả vào tháng 2-1961, tòa soạn số 554 Trương Minh Giảng, Sài gòn. Ban biên tập có Thanh Tâm Tuyền, Lê Huy Oanh, Viên Linh, Dương Nghiễm Mậu, Trần Dạ Từ, Nhã Ca, Kiêm Minh, Mai Thảo,  Tô  Thùy Yên,  Nguyễn Nghiệp Nhượng, Lê Xuyên,  Võ Phiến, Vương Tân, Đỗ Quý Toàn, Nguyễn Thạch, Phan Nguyên, Hoàng Bảo Việt, Trần Lê Nguyễn,Văn Nghệ ra được khoảng 22 số ( tháng 3-1963), nghĩa là tồn tại được ba năm. Trong làng báo chí Việt Nam, ba năm cũng là trường thọ cho một tạp chí văn nghệ tư nhân. Sáng Tạo tập trung nhiều người tài ba.  Doãn Quốc Sỹ mở đường cho văn học chống cộng tại miền Nam. Duy Thanh là họa sĩ và cũng là một cây viết truyện ngắn sắc sảo. Thanh Tâm Tuyền là thi sĩ và cũng là tiểu thuyết gia. Trần Thanh Hiệp lý luận, Nguyên Sa vừa chuyên thi ca và triết học.

______
 
  [1]  Lê Huy Oanh, Nhận định về thơ hậu chiến, Văn Nghệ 8, 10-1961, 17.



MỤC LỤC PHÂN TÍCH TẠP CHÍ SÁNG TẠO
 MỤC LỤC BÊN KIA BỜ ĐẠI DƯƠNG (38)

No comments: